بسمه تعالي
يادداشتي به مسئولان کشور
همگان در جايگاه سرپرستي ديگران هستيد
و در مورد زندگي ديگران بازخواست خواهيد شد.
"رسول خدا ص"
هم اکنون جهان اسلام و کشور اسلامي ما، در شرايط ويژه و حساسي به سر ميبرند. به خاطر همين شرايط ويژه و حساس، مورد توجه رسانهها و مردم جهان واقع شده اند. دريغا که در چنين شرايطي مسلمانان بيش از آنکه با ديگران درگير باشند، با يکديگر درگيرند! مردم با حکومتها، حکومتها با مردم، مردم با مردم، کشورها با کشورها و دولتها با دولتها! بدون آنکه کسي خود را مسئول بداند. بلکه همهجا هرکسي خود را بر حق ميداند و ديگران را مقصر و مسئول همهي گرفتاريها و مشکلات!
من کاري به کشورهاي ديگر ندارم، منظور من از اين يادداشت، آن است که به عنوان يک دلسوز جامعه، چند نکته را به مردم و مسئولان سياسي و فرهنگي يادآور شوم.
اين روزها مردم ما نگران تورم و گراني اند. ارزش پول کشور ما ناگهان چنان پايين آمده است که براي همهي مردم، مايهي نگراني شده است. اين سقوط ارزش پول، اثر خود را در زندگي مردم، اندک اندک ظاهر ميسازد. خلاصهي کلام آنکه ا ز نظر وضعيت اقتصادي در شرايط شايستهاي قرار نداريم. اما وقتي سوال ميشود که چه کسي مسئول اين شرايط است، يا جواب نميشنويم و يا هرکسي خود را کنار ميکشد و گناه را به گردن ديگري مياندازد!
اسفبارتر آنکه در اين گير و دار که همه بايد دست در دست هم بگذارند و با صدق و اخلاص براي حل مشکل بکوشند، از فرصت بهره ميگيرند و به تحقير و سرزنش يکديگر ميپردازند. در اين باره نيازي به توضيح نميبينيم که همگان تا حدودي از جريان کار آگاهند. اما آنچه لازم ميدانم، يادآوري چند نکتهي زير است:
1- مشکلات اقتصادي، سياسي و فرهنگي کشور، بيش از آنکه به اشخاص مربوط باشند، به برنامه مربوطند. اگر مشکلي در سياست يا در اقتصاد يا در فرهنگ داشته باشيم، نشاندهندهي آن است که از سالها پيش با برنامهي علمي و درست، حرکت نکردهايم. اما از آنجا که ما از نظر فکر و فرهنگ بيش از آنکه برنامه محور باشيم، شخص محوريم، مشکل را به گردن اشخاص مياندازيم. بر آن ميکوشيم که اين وزير يا آن وکيل را مقصر و مسئول مشکلات معرفي کنيم. غافل از اينکه مشکلات ناشي از برنامهريزي و تدبير نارساي کارهاست که اين برنامهريزي و تدبير نارسا، از سالها پيش آغاز شده و اينک آثار خود را آشکار کرده است.
دليل آنکه ما به جاي برنامه به اشخاص توجه ميکنيم، آن است که هنوز مديريتهاي ما به صورت سنتي شکل گرفته و تسخير محورند نه تدبير محور. يعني
بيش از آنکه به اصول و مباني و برنامههاي تدبيري توجه کنند، بر آن ميکوشند که اشخاص معيني مسئول مديريتها باشند! و اين يکي از مشکلات علمي و فرهنگي جامعهي ما بوده و هست. منشا اين وضعيت نيز عدم رشد و تحول ما در زمينهي علوم انساني است. من اين مطلب را سالها پيش در ضمن کتاب مستقلي در حدود سيصد صفحه، توضيح داده و به مسئولان هشدار دادم.(يثربي،خودکامگي و فرهنگ،نشر آفتاب توسعه،1380)
بنابراين ما بر آن کوشيم تا مردم را با برنامهها آشنا سازيم و نقدها و دفاعها متوجه برنامه باشند، نه اشخاص. تا بتوانيم مشکلات را از سالها قبل، پيشبيني کنيم و براي حل مشکل، به موقع دست به اقدام علمي و دراز مدت بزنيم.
2- اکنون که در چنين شرايطي قرار داريم، مشکل را مشکل جامعه بدانيم، نه مشکل اين و آن. بنابراين همهي گروهها وهمهي مسئولان، مخصوصا مسئولان قواي سه گانه دست در دست يکديگر گذارند و به حل مشکل بپردازند. بيترديد حل مشکل نيازمند برنامهريزي علمي و رفتار روشمند طولاني است. اما به يقين، مشکلي نيست که آسان نشود.
در شرايط کنوني هماهنگي عمومي نيز لازم است. مردم ما بايد جلوهاي از روحيهي ايثار و نثار خود را که در دوران جنگ تحميلي نشان دادند، به ميدان آورند و با يک تصميم و عزم ملي، نه تنها بر حجم مشکلات نيفزايند، بلکه به کاستن از وزن و حجم مشکلات نيز بپردازند. اين در شان مردم جامعهي ما نيست که در رسانههاي دنيا از هجوم ما براي خريد ارز و سکه گزارش دهند!
3- در نظام ديني و در جامعهي اسلامي، بزرگترين عامل اثرگذار، روحانيان و مراجع تقليد بودهاند. هنوز يادمان هست که يک فتواي تحريم تنباکو در دوران استبداد قاجاري چه اثري در جامعه گذاشت و هنوز يادمان هست که نداي خميني به عنوان يک مرجع، در پيروزي انقلاب چه نقشي داشت! بنابراين در چنين شرايطي روحانيت محترم بايد دو وظيفه را از ياد نبرند:
الف- فتواي مناسب مراجع محترم تقليد، دربارهي خريدهاي غيرضروري ارز و سکه و در ارتباط با دلالي و احتکار و غيره.
ب- تبليغ و موعظهي ائمهي جماعات و جمعه و وعاظ محترم به بازرگانان و اصناف و طبقات مختلف مردم.
بي ترديد اقدام همگاني و عزم ملي براي حفظ آبروي جامعه و دفاع از منافع مردم، چيزي است که نبايد هيچکس نسبت به آن بيتفاوت باشد. وگرنه همگي نتيجهي کوتاهيهاي خود را خواهيم ديد.
والسلام
دکتر سيد يحيي يثربي11/11/1390